Preek - Exodus 20:8-11 - 10 GEBODEN (4): VRIJ VAN MOETEN

Inleiding

Eerder dit jaar hebben we een begin gemaakt met de 10 geboden.

Vandaag pakken we die draad weer op.

Hebben we net Pinksteren gevierd,

haal ik het in mijn hoofd te gaan preken over regels…

De Geest laat je leven in vrijheid!

Maar vrijheid, dat is precies waar de wet altijd al om ging.

Het zijn geen regels die je vrijheid inperken,

maar regels die je helpen de vrijheid te leven.

Voor de regel voor vandaag geldt dat al helemaal.

Vandaag staan we namelijk stil bij het 4e gebod, over de rustdag.

Dit gebod gáát over vrij zijn!

 

Voor we dat gebod beter gaan bekijken,

ben ik benieuwd wanneer jij rust ervaart.

Het 4e gebod gaat over rust – wanneer ervaar jij rust?

Bespreek het even met je buurvrouw of buurman.

(ruimte voor bespreken en plenair ophalen)

 

Mijn eerste associatie bij rust is vakantie.

Dan gaat er geen wekker,

maar wordt ik wakker van de zon op het doek van de vouwwagen.

Dan drink ik niet zo snel mogelijk mijn koffie,

maar moet ik eerst een kwartier wachten tot het water kookt,

om vervolgens in de cafetière koffie te maken,

die ik dan heerlijk in de ochtendzon opdrink met een boek erbij.

Nog zoiets: op de camping heb ik de rust om in 2 dagen een boek uit te lezen.

Daarbij helpt het ook als er geen wifi is: dan zijn alle prikkels even weg.

 

Het klinkt misschien gek,

maar ik ervaar niet alleen rust in vakanties, maar ook in kerkdiensten!

En dat bedoel ik niet als een verplicht nummertje.

Eigenlijk verbaast het mij, want ik heb in kerkdiensten allerlei dingen te doen.

Toch voelt een kerkdienst voor mij als rust:

hier is er niet van alles dat moet,

hier kan ik alles waar ik druk mee ben even loslaten,

en er gewoon zijn, genieten van het samenzijn bij God.

 

Ik wil met jullie op zoek gaan

naar hoe het 4e gebod je kan helpen rust te ervaren,

misschien zelfs wel elke dag van de week.

Thema vandaag is ‘vrij van moeten’.

Laten we eerst luisteren naar dat gebod: Exodus 20:8-11.

 

1.    Vrij van slavernij

Ik denk dat we hier te maken hebben met de allereerste CAO uit de geschiedenis.

Deze week was nog in het Zaanse nieuws

dat er werd gestaakt bij Tate & Lyle voor een betere CAO.

De werknemers eisen betere arbeidsvoorwaarden:

een hoger salaris, kortere werkdagen, meer vrije dagen – dat soort dingen.

De Israëlieten kunnen ook wel betere arbeidsvoorwaarden gebruiken.

Als God dit gebod bekend maakt, 

zit de tijd in Egypte voor de Israëliet nog vers in het geheugen.

Vergeleken daarmee zijn arbeidsvoorwaarden al snel beter.

Ze waren er slaven.

Elke dag 14 uur werken, en had je je werk niet af,

dan kon je gewoon nog 4 uur overwerken,

en dat 7 dagen in de week.

Salaris? Daar deden de Egyptenaren niet aan.

Net genoeg eten om het zware werk te kunnen doen

en een hutje om in te wonen – daarmee heb je het wel gehad.

Staken was volstrekt niet aan de orde – dat stond gelijk aan zelfmoord.

Dus hadden de Israëlieten zich er maar bij neergelegd.

 

Maar nu wordt het anders.

7 Dagen werken – dat is verleden tijd.

Voortaan heeft elke Israëliet elke week een dag vrij!

Elke week een dag om los te komen van je werk.

Elke week een dag om niet geleefd te worden.

Elke week een dag om tot rust te komen.

Elke week een dag om dicht bij God te zijn.

Dit is geen ‘stomme regel’, maar een fantastisch recht dat God geeft!

 

Maar toch ook wel een beetje moeilijk.

Want als je naar je agenda voor komende week kijkt,

dan weet je niet waar je de tijd vandaan moet halen om alles voor elkaar te krijgen.

Wat is het verleidelijk om altijd maar door te gaan.

Je werk trekt, je agenda trekt, je verplichtingen trekken.

Druk zijn is verslavend!

Dat gold al voor de Israëlieten in de woestijn.

Je zou denken: 40 jaar kamperen in de woestijn,

hoezo kun je dan nog druk zijn?

Maar ook de dagelijkse routine van het woestijnleven kan heel verslavend zijn.

Bijvoorbeeld het verzamelen van het ‘manna’,

de broodbakmix die God elke dag liet regenen –

maar niet op de sabbat.

Toch stonden ook op die sabbat sommige Israëlieten op,

nog voor ze wakker werden van de zon op het tentdoek, om manna te zoeken.

Een dag rust houden, is blijkbaar nog niet zo makkelijk.

 

Hoe meer je werkt, hoe moeilijker het is dat los te laten.

De sabbat doorbreekt die verslaving aan werk,

doorbreekt het idee dat je door harder te werken

je jezelf een mooier leven kunt bezorgen.

De sabbat is een dag om te leren dat God wel voor je zorgt.

Een dag van loslaten en vertrouwen.

 

2.    Vrij van moeten

Er is alleen een probleem: christenen hebben die fantastische dag niet…

Wat moet je als christen met dit gebod?

Laten we eerst luisteren naar hoe Jezus met de sabbat omging: Marcus 2:23-3:6.

 

Wat mij in deze 2 verhalen verbijstert, dat is de rol van de Farizeeën.

Zij zijn kampioen sabbat vieren.

Het begon zo simpel, met een gebod om een dag rust te houden,

maar inmiddels zijn daar maar liefst 1521 regels bijgekomen.

De Farizeeën kennen ze allemaal uit hun hoofd!

Aangezien die sabbat om rust gaat,

zou je kunnen denken dat de Farizeeën heel relaxte mensen zijn.

Maar niets is minder waar…

In plaats van deze dag te gebruiken om tot rust te komen,

gebruiken ze deze dag om Jezus in de gaten te houden.

En ja hoor, ze betrappen Jezus’ leerlingen

op een overtreding van een van de 1521 regels.

Direct roepen ze Jezus ter verantwoording:

‘wat geeft jullie het recht de sabbatsrust te schenden!’

In het 2e verhaal dat we lazen, maken ze het nog bonter:

daar staat dat ze Jezus in de gaten houden zodat ze hem kunnen aanklagen.

Jezus doorziet het, en vraagt:

‘wat mag je op de sabbat doen: een leven redden, of een leven vernietigen?’

Want dat is waar de Farizeeën op uit zijn: Jezus vernietigen.

Diezelfde sabbat wordt er een vergadering belegd

over hoe Jezus uit de weg geruimd kan worden.

Ik zou niet weten welke sabbatsregel dat toestaat…

 

Het is zo hypocriet:

de Farizeeën zorgen ervoor dat ze geen sabbatsregeltje overtreden,

maar aan echte sabbatsrust komen ze niet toe

omdat ze het zo druk hebben Jezus weg te werken.

Naar de letter van de wet houden ze zich keurig aan het 4e gebod,

maar de rust, waar dat hele gebod om draait, gaat aan hen voorbij.

Blijkbaar zit rust niet in je aan de regels houden!

De sabbat is er voor de mens, niet andersom.

 

Jezus gaat nog een stap verder:

‘de Mensenzoon is heer en meester over de sabbat.’

Als hij de Farizeeën tegen zich in het harnas wil jagen,

dan is dit precies wat hij moet zeggen.

Ze kunnen Jezus nu niet alleen aanklagen

omdat hij een loopje met de sabbatsregels neemt

(of eigenlijk omdat zijn leerlingen

1 van de 1521 regeltjes niet strikt hebben gehanteerd),

maar nu krijgen ze iets veel beters in handen:

Jezus plaatst zich bóven de sabbat,

zegt dat hij belangrijker is dan de sabbat,

dat hij de baas is van de sabbat,

dat die hele sabbat om hém draait!

Dit is pure heiligschennis – wie denkt Jezus wel niet dat hij is?!

 

De gevolgen van deze uitspraak van Jezus zijn groot.

Paulus brengt dat in Kolossenzen 2 zo onder worden:

‘Laat niemand u iets voorschrijven op het gebied van (…) de sabbat:

het is slechts een schaduw van wat komt – de werkelijkheid is Christus.’

Anders gezegd: waarom zou je je druk maken over de sabbat als je Jezus hebt?

Als de sabbat gaat over vrij zijn, over even niet moeten, dan Jezus nog veel meer!

Voor echte rust moet je bij Jezus zijn!

Want bij Jezus zie je dat God van je houdt, dat je bij hem niets moet,

dat je met jouw domme acties echt zijn liefde niet kunt kwijtraken.

Jezus geeft dat je niet bang hoeft te zijn voor God,

maar van hem kunt genieten!

 

Ja, ho, wacht even!

Dit wordt wel heel zweverig zo…

Geeft Jezus echt meer rust dan voor de vouwwagen zitten

met een spannend boek en de slow koffie onder handbereik?

Ik denk dat je die 2 niet tegen elkaar moet uitspelen.

Op de camping kom ik écht tot rust.

Maar de rust die Jezus geeft, zit op een dieper niveau:

het is de rust dat ik er mag zijn, dat ik geliefd ben,

dat ik voor God niets móet, en dus gewoon kan zijn.

En in tegenstelling tot kamperen gaat deze rust niet voorbij,

deze rust is er elke dag weer!

 

Dus niet alleen op zondag.

Niet de zondag is in de plaats van de sabbat gekomen, maar Jezus!

Nee, niet dat je dan maar 7 dagen moet gaan werken.

De sabbat is er voor de mens, zegt Jezus.

Het is nog altijd een goed idee om elke week een dag rust te nemen,

een dag waarop je niet geleefd wordt, even niets móet.

Ik geniet in ieder geval altijd erg van zo’n zondag,

en probeer er ook echt voor te zorgen dat ik op zondag niets moet.

 

Maar échte rust, dat is bij Jezus te vinden.

‘Kom tot mij,’ zegt Jezus in Matteüs 11, ‘dan zal ik jullie rust geven.’

Dat hangt niet van een dag af.

Wel van ‘bij Jezus komen’ – wat precies is wat we in een kerkdienst doen.

Het is dus helemaal niet zo gek dat ik in een kerkdienst tot rust kom.

Maar het is niet alleen iets voor de zondag:
Jezus wil veel meer dan een weekendrelatie met je,

hij wil je elke dag rust geven!

 

3.    Kom bij Jezus

Hoe kan het 4e gebod je helpen om rust te ervaren?

Het is een heel wijs gebod: het is niet goed altijd maar door te gaan.

Maar het belangrijkste is: kom bij Jezus!

Want bij Jezus móet je niets, vind je rust, ben je vrij!

 

Wil je vanuit die rust leven,

probeer dan ook elke dag een moment te nemen om bij Jezus te zijn!

Een moment om te bidden en te luisteren,

om bijbel te lezen en stil te zijn,

om naar een christelijke podcast te luisteren,

om met anderen over Jezus te praten,

of hoe je het ook maar vorm wilt geven.

 

Ik weet ook dat dat lastig is.

Bij mij werkt het op woensdag tot en met vrijdag best aardig:

dat zijn de dagen dat ik voor de kerk werk,

dat mijn agenda ’s ochtends niet al bomvol is,

en ik meestal begin met bijbel en gebed.

Op ICT-dagen vind ik het al veel lastiger –

ik ben niet iemand die eerder opstaat om bijbel te lezen,

en na een lange werkdag komt het er niet meer van.

Maar ik kan wel bidden op de fiets op weg naar kantoor –

en als ik dat doe, dan helpt dat me ook om rust te vinden.

 

Elke dag even bewust bij Jezus zijn,

dat helpt om het perspectief te houden:

ik heb misschien van alles te doen wat heel belangrijk voelt,

maar er is maar één ding dat echt telt: door Jezus ben ik vrij!

Amen.

Exodus 20:8-11 - 10 GEBODEN (4): VRIJ VAN MOETEN

Inleiding

Eerder dit jaar hebben we een begin gemaakt met de 10 geboden.

Vandaag pakken we die draad weer op.

Hebben we net Pinksteren gevierd,

haal ik het in mijn hoofd te gaan preken over regels…

De Geest laat je leven in vrijheid!

Maar vrijheid, dat is precies waar de wet altijd al om ging.

Het zijn geen regels die je vrijheid inperken,

maar regels die je helpen de vrijheid te leven.

Voor de regel voor vandaag geldt dat al helemaal.

Vandaag staan we namelijk stil bij het 4e gebod, over de rustdag.

Dit gebod gáát over vrij zijn!

 

Voor we dat gebod beter gaan bekijken,

ben ik benieuwd wanneer jij rust ervaart.

Het 4e gebod gaat over rust – wanneer ervaar jij rust?

Bespreek het even met je buurvrouw of buurman.

(ruimte voor bespreken en plenair ophalen)

 

Mijn eerste associatie bij rust is vakantie.

Dan gaat er geen wekker,

maar wordt ik wakker van de zon op het doek van de vouwwagen.

Dan drink ik niet zo snel mogelijk mijn koffie,

maar moet ik eerst een kwartier wachten tot het water kookt,

om vervolgens in de cafetière koffie te maken,

die ik dan heerlijk in de ochtendzon opdrink met een boek erbij.

Nog zoiets: op de camping heb ik de rust om in 2 dagen een boek uit te lezen.

Daarbij helpt het ook als er geen wifi is: dan zijn alle prikkels even weg.

 

Het klinkt misschien gek,

maar ik ervaar niet alleen rust in vakanties, maar ook in kerkdiensten!

En dat bedoel ik niet als een verplicht nummertje.

Eigenlijk verbaast het mij, want ik heb in kerkdiensten allerlei dingen te doen.

Toch voelt een kerkdienst voor mij als rust:

hier is er niet van alles dat moet,

hier kan ik alles waar ik druk mee ben even loslaten,

en er gewoon zijn, genieten van het samenzijn bij God.

 

Ik wil met jullie op zoek gaan

naar hoe het 4e gebod je kan helpen rust te ervaren,

misschien zelfs wel elke dag van de week.

Thema vandaag is ‘vrij van moeten’.

Laten we eerst luisteren naar dat gebod: Exodus 20:8-11.

 

1.    Vrij van slavernij

Ik denk dat we hier te maken hebben met de allereerste CAO uit de geschiedenis.

Deze week was nog in het Zaanse nieuws

dat er werd gestaakt bij Tate & Lyle voor een betere CAO.

De werknemers eisen betere arbeidsvoorwaarden:

een hoger salaris, kortere werkdagen, meer vrije dagen – dat soort dingen.

De Israëlieten kunnen ook wel betere arbeidsvoorwaarden gebruiken.

Als God dit gebod bekend maakt, 

zit de tijd in Egypte voor de Israëliet nog vers in het geheugen.

Vergeleken daarmee zijn arbeidsvoorwaarden al snel beter.

Ze waren er slaven.

Elke dag 14 uur werken, en had je je werk niet af,

dan kon je gewoon nog 4 uur overwerken,

en dat 7 dagen in de week.

Salaris? Daar deden de Egyptenaren niet aan.

Net genoeg eten om het zware werk te kunnen doen

en een hutje om in te wonen – daarmee heb je het wel gehad.

Staken was volstrekt niet aan de orde – dat stond gelijk aan zelfmoord.

Dus hadden de Israëlieten zich er maar bij neergelegd.

 

Maar nu wordt het anders.

7 Dagen werken – dat is verleden tijd.

Voortaan heeft elke Israëliet elke week een dag vrij!

Elke week een dag om los te komen van je werk.

Elke week een dag om niet geleefd te worden.

Elke week een dag om tot rust te komen.

Elke week een dag om dicht bij God te zijn.

Dit is geen ‘stomme regel’, maar een fantastisch recht dat God geeft!

 

Maar toch ook wel een beetje moeilijk.

Want als je naar je agenda voor komende week kijkt,

dan weet je niet waar je de tijd vandaan moet halen om alles voor elkaar te krijgen.

Wat is het verleidelijk om altijd maar door te gaan.

Je werk trekt, je agenda trekt, je verplichtingen trekken.

Druk zijn is verslavend!

Dat gold al voor de Israëlieten in de woestijn.

Je zou denken: 40 jaar kamperen in de woestijn,

hoezo kun je dan nog druk zijn?

Maar ook de dagelijkse routine van het woestijnleven kan heel verslavend zijn.

Bijvoorbeeld het verzamelen van het ‘manna’,

de broodbakmix die God elke dag liet regenen –

maar niet op de sabbat.

Toch stonden ook op die sabbat sommige Israëlieten op,

nog voor ze wakker werden van de zon op het tentdoek, om manna te zoeken.

Een dag rust houden, is blijkbaar nog niet zo makkelijk.

 

Hoe meer je werkt, hoe moeilijker het is dat los te laten.

De sabbat doorbreekt die verslaving aan werk,

doorbreekt het idee dat je door harder te werken

je jezelf een mooier leven kunt bezorgen.

De sabbat is een dag om te leren dat God wel voor je zorgt.

Een dag van loslaten en vertrouwen.

 

2.    Vrij van moeten

Er is alleen een probleem: christenen hebben die fantastische dag niet…

Wat moet je als christen met dit gebod?

Laten we eerst luisteren naar hoe Jezus met de sabbat omging: Marcus 2:23-3:6.

 

Wat mij in deze 2 verhalen verbijstert, dat is de rol van de Farizeeën.

Zij zijn kampioen sabbat vieren.

Het begon zo simpel, met een gebod om een dag rust te houden,

maar inmiddels zijn daar maar liefst 1521 regels bijgekomen.

De Farizeeën kennen ze allemaal uit hun hoofd!

Aangezien die sabbat om rust gaat,

zou je kunnen denken dat de Farizeeën heel relaxte mensen zijn.

Maar niets is minder waar…

In plaats van deze dag te gebruiken om tot rust te komen,

gebruiken ze deze dag om Jezus in de gaten te houden.

En ja hoor, ze betrappen Jezus’ leerlingen

op een overtreding van een van de 1521 regels.

Direct roepen ze Jezus ter verantwoording:

‘wat geeft jullie het recht de sabbatsrust te schenden!’

In het 2e verhaal dat we lazen, maken ze het nog bonter:

daar staat dat ze Jezus in de gaten houden zodat ze hem kunnen aanklagen.

Jezus doorziet het, en vraagt:

‘wat mag je op de sabbat doen: een leven redden, of een leven vernietigen?’

Want dat is waar de Farizeeën op uit zijn: Jezus vernietigen.

Diezelfde sabbat wordt er een vergadering belegd

over hoe Jezus uit de weg geruimd kan worden.

Ik zou niet weten welke sabbatsregel dat toestaat…

 

Het is zo hypocriet:

de Farizeeën zorgen ervoor dat ze geen sabbatsregeltje overtreden,

maar aan echte sabbatsrust komen ze niet toe

omdat ze het zo druk hebben Jezus weg te werken.

Naar de letter van de wet houden ze zich keurig aan het 4e gebod,

maar de rust, waar dat hele gebod om draait, gaat aan hen voorbij.

Blijkbaar zit rust niet in je aan de regels houden!

De sabbat is er voor de mens, niet andersom.

 

Jezus gaat nog een stap verder:

‘de Mensenzoon is heer en meester over de sabbat.’

Als hij de Farizeeën tegen zich in het harnas wil jagen,

dan is dit precies wat hij moet zeggen.

Ze kunnen Jezus nu niet alleen aanklagen

omdat hij een loopje met de sabbatsregels neemt

(of eigenlijk omdat zijn leerlingen

1 van de 1521 regeltjes niet strikt hebben gehanteerd),

maar nu krijgen ze iets veel beters in handen:

Jezus plaatst zich bóven de sabbat,

zegt dat hij belangrijker is dan de sabbat,

dat hij de baas is van de sabbat,

dat die hele sabbat om hém draait!

Dit is pure heiligschennis – wie denkt Jezus wel niet dat hij is?!

 

De gevolgen van deze uitspraak van Jezus zijn groot.

Paulus brengt dat in Kolossenzen 2 zo onder worden:

‘Laat niemand u iets voorschrijven op het gebied van (…) de sabbat:

het is slechts een schaduw van wat komt – de werkelijkheid is Christus.’

Anders gezegd: waarom zou je je druk maken over de sabbat als je Jezus hebt?

Als de sabbat gaat over vrij zijn, over even niet moeten, dan Jezus nog veel meer!

Voor echte rust moet je bij Jezus zijn!

Want bij Jezus zie je dat God van je houdt, dat je bij hem niets moet,

dat je met jouw domme acties echt zijn liefde niet kunt kwijtraken.

Jezus geeft dat je niet bang hoeft te zijn voor God,

maar van hem kunt genieten!

 

Ja, ho, wacht even!

Dit wordt wel heel zweverig zo…

Geeft Jezus echt meer rust dan voor de vouwwagen zitten

met een spannend boek en de slow koffie onder handbereik?

Ik denk dat je die 2 niet tegen elkaar moet uitspelen.

Op de camping kom ik écht tot rust.

Maar de rust die Jezus geeft, zit op een dieper niveau:

het is de rust dat ik er mag zijn, dat ik geliefd ben,

dat ik voor God niets móet, en dus gewoon kan zijn.

En in tegenstelling tot kamperen gaat deze rust niet voorbij,

deze rust is er elke dag weer!

 

Dus niet alleen op zondag.

Niet de zondag is in de plaats van de sabbat gekomen, maar Jezus!

Nee, niet dat je dan maar 7 dagen moet gaan werken.

De sabbat is er voor de mens, zegt Jezus.

Het is nog altijd een goed idee om elke week een dag rust te nemen,

een dag waarop je niet geleefd wordt, even niets móet.

Ik geniet in ieder geval altijd erg van zo’n zondag,

en probeer er ook echt voor te zorgen dat ik op zondag niets moet.

 

Maar échte rust, dat is bij Jezus te vinden.

‘Kom tot mij,’ zegt Jezus in Matteüs 11, ‘dan zal ik jullie rust geven.’

Dat hangt niet van een dag af.

Wel van ‘bij Jezus komen’ – wat precies is wat we in een kerkdienst doen.

Het is dus helemaal niet zo gek dat ik in een kerkdienst tot rust kom.

Maar het is niet alleen iets voor de zondag:
Jezus wil veel meer dan een weekendrelatie met je,

hij wil je elke dag rust geven!

 

3.    Kom bij Jezus

Hoe kan het 4e gebod je helpen om rust te ervaren?

Het is een heel wijs gebod: het is niet goed altijd maar door te gaan.

Maar het belangrijkste is: kom bij Jezus!

Want bij Jezus móet je niets, vind je rust, ben je vrij!

 

Wil je vanuit die rust leven,

probeer dan ook elke dag een moment te nemen om bij Jezus te zijn!

Een moment om te bidden en te luisteren,

om bijbel te lezen en stil te zijn,

om naar een christelijke podcast te luisteren,

om met anderen over Jezus te praten,

of hoe je het ook maar vorm wilt geven.

 

Ik weet ook dat dat lastig is.

Bij mij werkt het op woensdag tot en met vrijdag best aardig:

dat zijn de dagen dat ik voor de kerk werk,

dat mijn agenda ’s ochtends niet al bomvol is,

en ik meestal begin met bijbel en gebed.

Op ICT-dagen vind ik het al veel lastiger –

ik ben niet iemand die eerder opstaat om bijbel te lezen,

en na een lange werkdag komt het er niet meer van.

Maar ik kan wel bidden op de fiets op weg naar kantoor –

en als ik dat doe, dan helpt dat me ook om rust te vinden.

 

Elke dag even bewust bij Jezus zijn,

dat helpt om het perspectief te houden:

ik heb misschien van alles te doen wat heel belangrijk voelt,

maar er is maar één ding dat echt telt: door Jezus ben ik vrij!

Amen.